Mua thiếu gạch phải chạy đi bù, lệch lô màu; mua thừa thì đọng vốn và chật công trình. Bài này chỉ cách tính số lượng gạch xây tường một cách rõ ràng, dựa trên diện tích và độ dày tường, kèm ví dụ cụ thể và mức hao hụt hợp lý. Đọc xong bạn tự tính được số gạch cần cho nhà mình mà không phụ thuộc hoàn toàn vào thợ.

Nguyên tắc tính: đếm theo mét vuông tường

Cách tính đáng tin nhất là dựa trên diện tích tường cần xây và định mức số viên trên một mét vuông. Số viên trên mét vuông phụ thuộc vào kích thước viên gạch và cách xây tường dày hay mỏng.

Xác định độ dày tường

Có hai kiểu phổ biến. Tường 10 (còn gọi tường con kiến, xây một hàng gạch nằm ngang, dày khoảng bằng chiều rộng viên gạch) dùng cho tường ngăn không chịu lực. Tường 20 (xây hai lớp hoặc gạch quay ngang, dày gấp đôi) dùng cho tường bao, tường chịu lực. Tường càng dày càng tốn nhiều gạch trên cùng một mét vuông.

Lấy định mức số viên trên mét vuông

Định mức thay đổi theo kích thước gạch của từng nhà sản xuất, nên cách chắc chắn là hỏi định mức của đúng loại gạch bạn mua. Với gạch ống và gạch thẻ thông dụng ở Việt Nam, nhà cung cấp thường có sẵn con số viên trên mét vuông cho tường 10 và tường 20. Hãy lấy con số đó làm gốc thay vì áp một số cố định nghe được ở đâu đó.

Công thức tổng quát

Số gạch cần = Diện tích tường (m2) x Định mức viên trên m2 (theo độ dày) + Hao hụt.

Diện tích tường = Tổng diện tích các bức tường trừ đi diện tích cửa đi, cửa sổ và ô trống. Bỏ qua bước trừ cửa là lỗi khiến mua dư nhiều, nhất là nhà nhiều cửa.

Hao hụt gồm gạch vỡ khi vận chuyển, viên cắt ở góc và mép, và dự phòng. Mức dự phòng thực tế thường quanh 3-5% cho tường phẳng đơn giản, và cao hơn khi nhiều góc, nhiều cửa phải cắt gạch. Đây là khoảng kinh nghiệm, nên điều chỉnh theo độ phức tạp công trình.

Ví dụ thực tế

Giả sử bạn xây một bức tường ngăn dài 5 m, cao 3 m, kiểu tường 10, trên đó có một cửa đi rộng 0,9 m cao 2,1 m.

• Diện tích tường thô: 5 x 3 = 15 m2.
• Diện tích cửa: 0,9 x 2,1 = khoảng 1,9 m2.
• Diện tích xây thực: 15 – 1,9 = khoảng 13,1 m2.
• Giả sử nhà cung cấp báo định mức tường 10 là D viên trên m2, số gạch thân = 13,1 x D.
• Cộng hao hụt 5%: nhân kết quả với 1,05.

Điểm mấu chốt của ví dụ không phải con số D, mà là quy trình: đo thật, trừ cửa thật, lấy định mức đúng loại gạch, rồi cộng hao hụt. Làm đủ bốn bước này thì sai số rất nhỏ.

Lỗi thường gặp và cách khắc phục

• Áp một định mức nghe được cho mọi loại gạch: kích thước viên khác nhau làm lệch nhiều. Khắc phục: lấy định mức của đúng loại gạch đang mua.
• Không trừ diện tích cửa: mua dư đáng kể. Khắc phục: liệt kê và trừ hết cửa đi, cửa sổ, ô trống.
• Quên phân biệt tường 10 và tường 20: tính nhầm nửa hoặc gấp đôi. Khắc phục: xác định độ dày từng bức trước khi tính.
• Hao hụt cào bằng cho mọi công trình: nhà nhiều góc cạnh cần cắt gạch nhiều hơn. Khắc phục: tăng dự phòng cho phần phức tạp.
• Mua nhiều lô, nhiều đợt: lệch màu, lệch kích thước. Khắc phục: tính đủ và mua một lần một lô, chừa dự phòng.

Các bước tính nhanh

• Đo dài và cao từng bức tường, tính diện tích thô.
• Trừ diện tích tất cả cửa và ô trống để ra diện tích xây thực.
• Xác định độ dày mỗi bức (tường 10 hay tường 20).
• Hỏi nhà cung cấp định mức viên trên m2 cho đúng loại gạch và độ dày.
• Nhân diện tích thực với định mức, cộng cả nhà lại.
• Cộng hao hụt 3-5%, tăng thêm nếu nhiều góc cạnh, rồi làm tròn lên.

Kết luận

Tính gạch không khó nếu bạn bám vào bốn dữ kiện: diện tích thực, độ dày tường, định mức đúng loại gạch và mức hao hụt hợp lý. Việc cần làm ngay: đo và lập bảng diện tích từng bức tường trong nhà, rồi mang đi đối chiếu định mức với nhà cung cấp. Có bảng này, bạn kiểm soát được cả số lượng lẫn chi phí, không phụ thuộc ước lượng cảm tính.

Câu hỏi thường gặp

Một mét vuông tường cần bao nhiêu viên gạch?

Không có con số duy nhất vì phụ thuộc kích thước viên và độ dày tường. Cách chắc chắn là hỏi định mức viên trên mét vuông cho đúng loại gạch bạn mua, phân biệt tường 10 và tường 20.

Nên dự phòng bao nhiêu phần trăm gạch?

Thực tế thường quanh 3-5% cho tường phẳng đơn giản, tăng thêm khi nhà nhiều góc, nhiều cửa phải cắt gạch. Đây là khoảng kinh nghiệm, nên cân theo độ phức tạp thực tế.

Tường 10 và tường 20 khác nhau thế nào khi tính?

Tường 20 dày gấp đôi nên tốn nhiều gạch hơn hẳn trên cùng diện tích. Phải xác định độ dày từng bức trước, không dùng chung một định mức cho cả hai.

Có cần trừ diện tích cửa khi tính không?

Có, và nên trừ đủ mọi cửa đi, cửa sổ, ô trống. Bỏ qua bước này là nguyên nhân phổ biến khiến mua dư gạch, nhất là ở nhà nhiều cửa.

Nguồn tham khảo

Định mức và bảng quy cách sản phẩm của nhà sản xuất gạch xây; hệ thống định mức dự toán xây dựng và Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan đến gạch đất sét nung. Các con số hao hụt trong bài là khoảng kinh nghiệm thực tế, nên đối chiếu với điều kiện cụ thể của công trình.